به نام خدا

گفتگوی طاهره آشیانی با ناصر تقوایی

تاریخ گفتگو : آبان ۱۳۸۰ خورشیدی

 با سینما مدارا می کنم

اشاره : ناصر تقوایی متولد  ۱۳۲۰ خورشیدی در آبادان و فارغ التحصیل ادبیات از دانشگاه تهران است .

   پیش از شروع به سینما ، فعالیت هنری اش را با نوشتن داستان های کو تاه شروع کرد و در سال ۱۳۴۴ با همکاری در گوه فنی فیم " خشت و آینه " به کارگردانی ابراهیم گلستان ، به سینما روی آورد . از سال ۱۳۴۶ همکاری خود را به عنوان فیلمساز با تلویزیون شروع کرد و تعدادی فیلم مستند ، داستانی و کوتاه ساخت که به مهم ترین آن ها " رهایی " ، " بادجن " و "شهدقای " می توان اشاره کرد . تقوایی در فیلم " بادجن " برای نخستین بار در تاریخ فیلم های مستند ، به مراسم " ژار " وزار گرفتگی که در جنوب کشور رایج است ، پرداخت . او اولین فیلم بلند سینمایی خود را در سال ۱۳۴۹ به نام " آرامش در حضور دیگران " ساخت که پس از سه سال وقفه ، در سال ۱۳۵۲ به نمایش عمومی گذاشته شد و در سال ۱۳۵۵ سریال" دایی جان ناپلئون " را برای تلویزیون  ساخت  . سپس در سال ۱۳۶۵ فیلم برجسته ی " ناخدا خورشید " را جلوی دوربین برد . این فیلم توانست در پنجمین جشنواره ی فیلم فجر ، نامزد دریافت یازده جایزه شود و سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد ( داریوش ارجمند ) و نقش دوم مرد ( سعید پور صمیمی ) را از آن خود کند و هم چنین در چهل و یکمین جشنواره ی لوکارنو ، جایزه ی یوزپلنگ برنزی را به چنگ آورد .  تقوایی " ای ایران " را در سال ۱۳۶۸ ساخت و تا سال ۱۳۸۰ که فیلم " کاغذ بی خط " را ساخت ، فقط یک اپیزود از فیلم قصه های جزیره را به نام " کشتی یونانی " جلوی دوربین برد . " کاغذ بی خط " نیز که از قصه ای طنزآمیز برخوردار است و در آن هدیه تهرانی و خسرو شکیبایی بازی می کنند ، به دلیل پاره ای مسایل دچار وقفه شده بود که این روزها مجددا تدوین آن توسط عباس گنجوی ادامه پیدا کرده است . تقوایی یکی از داوران نخستین جشنواره ی فیلم های دریایی بود . مراسم اختتامیه این جشنواره ، در کشتی طاووس و بر آب های خلیج فارس برگزار شد . تقوایی را روس عرشه ی کشتی تنها یافتیم و فرصتی پیدا کردیم برای یک گفت و گوی کوتاه که با هم می خوانیم :

  ^{از این که فیلمساز هستید ، چه احساسی دارید ؟}

^{احساس خوبی ندارم .}

 ^{چرا ؟}

^{در این سن و سال برای من خیلی سخت است که تغییر شغل بدهم ؛ اما اگر جوان بودم و می دانستم چنین آینده ای پیش رو دارم ، سینماگر نمی شدم و ادبیات را ادامه می دادم .}

 ^{ولی ما فیلم های تقوایی را خیلی دوست داریم .}

 ^{شما لطف دارید . من خوشحال می شوم وقتی جوان هایی را می بینم که به مسائل فرهنگی علاقه مندند . اما فکر می کنم اگر ادبیات را ادامه می دادم ، اکنون آرامش خاطر بیشتری داشتم .}

^{از چه زمانی ننوشتید ؟}

^{من همیشه می نویسم ؛ چون کار اصلی ام نوشتن است ؛ اما نمی دانم این نوشته ها کی چاپ خواهد شد .}

^{تصمیم دارید چند فیلم دیگر بسازید ؟}

^{وقتی یک کار در زندگی تبدیل به حرفه و شغل می شود ، باید با آن مدارا و زندگی کرد ؛ اما متأسفانه در شرایط فعلی ، اختیار آدم به دست خودش نیست و باید بنشینیم و ببینیم کی شرایط پیش می آید که بتوانیم فیلمی بسازیم . مثلن در دوازده سال گذشته ، شرایط ساخت فیلم برای من پیش نیامد تا فیلم " کاغذ بی خط ".}

^{گویا این روزها تاریخ تکرار می شود ؛ شما در کتاب ها و فیلم هایتان از خارجی ها گفته اید که پیش از انقلاب در ایران و جنوب بودند و از امکانات این سرزمین استفاده می کردند ؛ اما بومیان در شرایط مناسب نبودند . حالا در اینجا و در کیش باز می بینیم که خارجیان از امکانات استفاده می کنند ، اما بومیان همچنان زندگی سخت و ساده ای دارند . آیا جلوی این حوادث را نمی توان گرفت ؟}

^{اینها یک رشته ارتباطات بین المللی و تبادل نیروی کار است ؛ به هر حال جاهایی لازم است ما از آن ها استفاده کنیم . اما درست است ؛ تاریخ تکرار می شود . هر نسل بشری تجربیاتی از نسل گذشته دارد و تجربیات تکرار می شود .}

^{من دیشب " ناخدا خورشید " را برای چندمین بار دیدم . این فیلم واقعن کامل است ، داستانی پر کشش دارد که بیننده را با خود همراه می کند .}

^{از سالی که " ناخدا خورشید " ساخته شده است ، اتفاقات زیادی رخ داده که کماکان به خلیج فارس مربوط بوده است ؛ اما وقتی به دقت نگاه می کنم - بدون تعریف از خود - " ناخدا خورشید " را کامل ترین فیلمی می بینم که از زندگی مردم ساحل خلیج فارس ساخته شده است . گر چه چند فیلم مستند نیز در این زمینه داریم ؛ اما بیشتر فیلم هایی که در جنوب ایران و درباره ی مردم این خطه ساخته شده اند ، با مردم و فضای اینجا بیگانه هستند . من خودم جنوبی ام و در زمان کوذکی چون پدرم گمرکچی بود ، تقریبا به تمام سواحل ایران سفر کرده ام و با این مناطق آشنا هستم . زمانی که یازده ساله بودم ، به کیش آمدم ؛ چیزی حدود پنجاه سال پیش . اکنون دگرگونی هایی دیده می شود که طبیعی است . اما اگر منصفانه نگاه کنیم ، باید ببینیم بهره ی بومیان این منطقه از این پیشرفت چه بوده است ؟ هیچکدام از بهره های این آبادانی ، مال مردم این منطقه نیست . عده ای آمده اند و اینجا را تصاحب کرده اند و اگر راننده و باغبان و دربان خواسته باشند ، به سراغ بومیان می روند .}

^{اما این روند نمی تواند ادامه یابد . مردم اینجا سالیان سال بی آبی و گرما و بدبختی را تحمل کرده اند و حالا که زمان شکوفایی این منطقه است ، آن ها هیچ سهمی از این آبادانی ندارند .}

^{از تاریخ خارج شویم و به سینما برگردیم . چرا سینمای ما همیشه دچار بحران است و فکر می کنید نیاز آن در شرایط فعلی چیست ؟}

^{هیچ چیز از پیکره ی جامعه جدا نیست ؛ هیچ مسأله ای از بقیه ی مسایل جدا نیست و سینمای ما دچار همان تلاطمی است که در زمینه های دیگر زندگی ما نیز وجود دارد .}

^{این روزمرگی باید اززندگی ما خارج شود . باید آینده نگر تر باشیم و برنامه های دراز مدت تری داشته باشیم . تا زمانی که فقط امروز را می بینیم و هیچ چشم اندازی از فردا نداریم ، این تلاطم ها وجود دارد .}

^{این چشم انداز را سینماگران ما باید به وجود بیاورند یا سیاستگذاران ؟}

^{جامعه و یک ملت درست مانند یک دریاست ؛ در دریا نمی توان گفت کی توفان می شود و کی آرام است . جامعه و ملت باید مانند یک کشتی مجهز باشد که اگر توفان شد ، بتواند از آن عبور کند . مثلن در همین کشتی ، موج شکن هایی جاسازی شده است که در زمان توفان به کار می آیند و به کشتی امنیت می دهند ؛ یک جامعه هم مانند کشتی است . اما متأسفانه جامعه ی ما آینده نگری ندارد و این قضیه در مسایل فرهنگی تشدید می شود .}

^{امسال سینمای ایران آنچنان که باید ، مخاطب خود را جذب نکرد و بیشتر تهیه کنندگان از فروش نامناسب فیلمها گله مندند ؛ فکر می کنید چرا چنین شده است ؟}

^{من اصلن معتقد نیستم که مخاطب سینما کم شده است ؛ اما ما داریم کالایی را عرضه می کنیم که جایگاه درستی برای عرضه ندارد . ما سالن سینما نداریم ؛ یک سالن سینمای خوب که خانواده ها بتوانند از آن استفاده کنند . ما شهرهای یک مییون نفری داریم که اصلن سالن سینما ندارند .}

^{در پایتخت کشور شهرک هایی داریم که بین پانصدهزار تا یک میلیون نفر جمعیت دارند ، اما یک سالن سینما ندارند . مردم نیز به دلی این شرایط ، کمتر به سینما می روند ، اما به فیلم علاقه مندند . یادم هست زمانی بیشتر جوان ها دوست داشتند دکتر و مهندس شوند ؛ اما اکنون شاید بتوان به جرأت گفت چهل تا پنجاه درصد از جوان ها دوست دارند وارد حرفه ی سینما شوند . ما ده ها کلاس و مدرسه سینمایی داریم و جوان ها دوست دارند آموزش ببینند . از طرفی ملت ما ، ملتی است که سینما را دوست دارد و جوان های ما در این زمینه مستعدند و هر زمان که فرصت پیش آمده است ، خوب درخشیده اند .}

^{به صراحت می توان گفت سینمای فرهنگی دنیا تا حدودی زیر تأثیر سینمای ایران است و اگر در جشنواره های معتبر دنیا ، فیلمی از ایران حضور نداشته باشد ، فکر می کنند چیزی کم دارند .}

^{سرچشمه : روزنامه ی جام جم ، شماره ی ۴۴۶ ، شنبه ۲۶ آبان ۱۳۸۰ خورشیدی ، صفحه ی ۱۰ ( رسانه )}